Türkiye Parekende Sektörü Genel Bilgiler:
v 2007 yılı sonunda toplam 150 milyar dolarlık cirosuyla perakende sektörü enerji, eğitim ve sağlık sektörlerinin ardından Türkiye'de dördüncü büyük sektördür. Sektör cirosunun 2010 yılında 199 milyar dolara ulaşması tahmin edilmektedir.
v Cushman&Wakefield'in yayınladığı rapora göre Türk perakende sektörü Avrupa'da 7. dünyada 10. büyük perakende sektörüdür. Deloitte'un yayınladığı "Perakendenin Küresel Güçleri 2008" raporu ise Türkiye gıda harcamalarında Avrupa'nın en büyük 5'inci, gıda dışı harcamalarda ise 8'inci büyük pazarı olduğuna işaret etmektedir.
v Organize perakende sektörü 2007 yılının sonunda ulaştığı 57 milyar dolarlık cirosuyla sektörün yüzde 38'ine tekabül etmekteyken 93 milyar dolarlık cirosuyla geleneksel perakende sektörün yüzde 62'sini oluşturmaktadır. Gıda perakendeciliği 80 milyar dolarlık bir hacimle perakende sektörünün yüzde 53,3'üne tekabül etmektedir. Organize gıda perakendeciliği ise 22 milyar dolarlık cirosuyla toplam perakende sektörünün yüzde 14,6'sı, organize perakendeciliğin yüzde 38,5'ini, toplam gıda perakendeciliğinin yüzde 27,5'sini oluşturmaktadır. Görüldüğü üzere gıda perakendeciliğinde pazarın büyük bölümü geleneksel yapıdadır.
v Perakende sektöründe 2007 yılı sonu itibariyle toplam 2 milyon 700 bin kişi istihdam edilmektedir. 2007 yılı sonunda organize perakende sektöründe istihdam edilenlerin sayısı 360 bine ulaşmıştır. Organize perakendenin 2008 yılı Kasım ayı itibariyle ise 380 bin kişiyi istihdam ettiği hesaplanmaktadır. Organize perakende sektöründe gözlemlenen hızlı istihdam artışının temel nedeni Türkiye'nin her yanına dağılan alışveriş merkezleridir (AVM). 2007 yılı sonu itibariyle 179 olan AVM sayısı, Kasım 2008 itibariyle 225'ya ulaşmıştır. Türkiye'de 2010 yılında 350 civarında AVM olacağı öngörülürken, her yeni AVM'nin ortalama 1000 ila 4000 arasında yeni istihdam yarattığı hesaplanmaktadır.
v 2007 yılı sonunda 16 milyon metrekare hizmet alanına sahip olan organize perakende sektöründe devam eden yeni mağaza ve AVM yatırımlarıyla birlikte 2008 yılının ilk 11 ayının sonunda toplam 17 milyon 500 bin metrekarelik hizmet alanına ulaşılmıştır.
|
|
Kişi başı kıyaslanabilir gelir (USD) |
Nüfus (milyon) |
|
Belçika |
25710 |
10 |
|
İsviçre |
28766 |
7 |
|
Danimarka |
25600 |
5 |
|
Norveç |
28140 |
4 |
|
Polonya |
9900 |
40 |
|
Türkiye |
|
|
|
A. SES |
36866 |
3,1 |
|
B. SES |
22422 |
6,9 |
|
C. SES |
5331 |
11,3 |
|
|
v Bin kişiye düşen kiralanabilir AVM alanı Norveç'te 734, İngiltere'de 230, İtalya'da 150, Çek Cumhuriyeti'nde 143 metrekareyken Türkiye'de 67,7 metrekare olan değerin Avrupa ortalamasının altında seyrettiği açıktır. Bin kişiye düşen kiralanabilir AVM alanının düşüklüğünü Türkiye'de alım gücünün de Avrupa ortalamasının altında olduğuna yönelik iddialarla açıklama teşebbüsü ise yanıltıcı olabilmektedir. Konu hakkındaki veriler yandaki gibidir:
v Perakende sektöründeki değişimi, toplam perakende satışlarının yüzde 53,3'ünü oluşturan gıda perakendeciliği verilerinden hareketle izlemek mümkündür. Geleneksel perakende işletmeleri ekonomik kriz ve yüksek enflasyon dönemlerinde gerileme göstermiştir. 2001 krizi bakkal sayısındaki gerilemenin hız kazandığı bir dönem olmuştur. Enflasyonun düşmesi ve fiyat istikrarının görece sağlanması tüm ekonomik kesimlerde olduğu gibi geleneksel perakendede de verimsiz yapıların elenmesinde etkili olmuştur. Türkiye'de 2000 yılından bu yana geleneksel yapıdaki bakkal işletmeciliğinin doğal bir süreç içinde gerilediği ancak günümüzde hala pazar içinde çok yüksek bir orana sahip olduğu bilinmektedir.
v Geleneksel perakendenin önemli bir ayağı olarak, Türkiye'de kent merkezlerinde bir haftada ortalama 4 bin semt pazarı kurulmaktadır. Gün başına düşen pazar sayısı 570 civarındadır ve bu sayıya ilçe ve köy pazarları dahil değildir. Bunların her birinin ortalama olarak bir hipermarket kadar ciro yaptığı tahmin edilmektedir. Bu kesim, belediyeye günlük olarak ödedikleri sabit ve cüzi bir meblağ dışında, her tür vergiden muaf bulunmaktadır.
v Organize perakende sektörü, tüketici harcamalarının gerek hacmi gerekse niteliği bakımından geleneksel kesimden ayrılmaktadır. Gerek fiyat seviyesi, gerekse de fiyat aralıklarının genişliği bakımından organize ve geleneksel işletmeler arasındaki fark, organize işletmelerin tamamen tüketici lehine olan tutarlı fiyat politikalarına işaret etmektedir. 2008 Temmuz ayında TÜİK ve İTO verileri İstanbul enflasyonunun 1,86 puan düştüğünü, Türkiye enflasyonunun ise 0,58 puan arttığını ortaya koymuştur. Aradaki 2,44 puan farkın nedeni olarak ise organize perakendede yaşanan rekabetin tüketici fiyatlarını aşağı çekmesi gösterilmektedir.
|
Tablo 1: Türkiye Perakende Sektörü Temel Göstergeleri |
|
|
2006 |
2007 |
|
|
Milyar Dolar |
|
|
Milyar Dolar |
|
|
|
Toplam Ciro |
136,9 |
|
|
150,0 |
|
|
|
Geleneksel Perakende |
88,9 |
65% |
|
93,0 |
62% |
|
|
Organize Perakende |
48,0 |
35% |
|
57,0 |
38% |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Gıda Perakendeciliği |
72,3 |
52,80% |
100% |
80,0 |
53,30% |
100% |
|
Geleneksel Gıda Perakendeciliği |
56,3 |
41,10% |
77,80% |
58,0 |
38,70% |
72,50% |
|
Organize Gıda Perakendeciliği |
16,0 |
11,70% |
22,20% |
22,0 |
14,60% |
27,50% |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Gıda dışı Perakendecilik |
64,6 |
47,20% |
100% |
70,0 |
46,70% |
100% |
|
Geleneksel Gıda dışı Perakendecilik |
32,6 |
23,80% |
50,50% |
35,0 |
23,35% |
50% |
|
Organize Gıda dışı Perakendecilik |
32,0 |
23,40% |
49,50% |
35,0 |
23,35% |
50% |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Bin Kişi |
|
|
Bin Kişi |
|
|
|
Toplam İstihdam |
2.500 |
|
|
2.800 |
|
|
|
Geleneksel Perakende |
2.200 |
|
|
2.440 |
|
|
|
Organize Perakende |
300 |
|
|
360 |
|
|
Kaynak: AMPD
Alışveriş Merkezleri:
Jones Lang LaSalle'den alınan Aralık 2008 verilerine göre (ICSC tanımlarına göre artık 5,000 m2 altındaki AVM'ler tabloda yer almamaktadır):
(5000 m2 altı AVM sayısı: İstanbul?da 9,Anadolu?da 14, Toplamda 23 adettir)
Toplam Kiralanabilir Alan / 1000 kişi
Türkiye : 67,1 m2
Ankara : 184 m2
Istanbul : 146 m2
Denizli : 122 m2
Tekirdağ : 105 m2
Toplam TKA : 4,781,225 m2
TKA 2007 sonu 2008 sonu Değişim
İstanbul 1,471,534 m2 1,855,639 m2 %26,10
Anadolu 2,356,891 m2 2,925,586 m2 %24,13
Toplam 3,828,425 m2 4,781,225 m2 %24,89